Edinburgh Castle staat op een markante rots van vulkanische oorsprong. Deze natuurlijke ondergrond steekt boven de omgeving uit en bepaalt nog altijd de skyline van de stad. De steile flanken boden ook een strategisch voordeel: een hooggelegen vesting was gemakkelijker te beheersen en moeilijker aan te vallen dan een plek in open, vlak terrein.
De rots en het daarop gebouwde kasteel stammen uit heel verschillende tijdlagen. Het vulkanische gesteente bestond al lang vóór de middeleeuwse en latere gebouwen. Het moet ook worden onderscheiden van het bouwmateriaal van de muren. Wie de kasteelheuvel bekijkt, ziet dus zowel een geologisch landschapselement als een historisch gebouwencomplex dat erboven is gegroeid, geen vulkaan die nu nog actief is.