Met welk begrip wordt Voltaires op de rede gebaseerde geloof in God doorgaans verbonden in de gangbare filosofiegeschiedenis?
De gebruikelijke indeling is deïsme. Daarmee wordt hier een op de rede gebaseerd geloof in een schepper of een goddelijke orde bedoeld, waarvan de geldigheid niet alleen berust op kerkelijk gezag en overgeleverde openbaring. Voltaires kritiek op religie betekent daarom niet automatisch atheïsme. Zijn houding was echter complex en ontwikkelde zich. Recent onderzoek bespreekt aanvullende invloeden en verschillen tussen publieke uitspraken en filosofische teksten voor een kleinere lezerskring. De vraag noemt daarom uitdrukkelijk de gebruikelijke indeling en beweert niet dat er een onveranderlijk, volledig gesloten systeem bestond. Pantheïsme brengt God en de wereld op een andere manier met elkaar in verband; agnosticisme drukt terughoudendheid uit over de kenbaarheid van God. De afbeelding bij het antwoord gebruikt de horlogemaker alleen als een voor die tijd kenmerkende metafoor voor orde en makerschap. Ze bewijst geen religieus standpunt en is geen portret van God.


