In een subductiezone duikt een aardplaat onder een andere. Met de neerduikende plaat gaat ook water dat in gesteente gebonden is de diepte in. Als het vrijkomt, kan het mantelgesteente boven de plaat bereiken en daar smeltvorming vergemakkelijken.
Water verlaagt onder deze omstandigheden de temperatuur waarbij het gesteente begint te smelten. Delen van de mantel kunnen daardoor smelten, hoewel ze zonder deze toevoeging bij dezelfde temperatuur vast zouden blijven. De smelt kan zich verzamelen en opstijgen.
Dat betekent niet dat water zelf lava wordt of dat de hele neerduikende plaat volledig smelt. Het gaat om de invloed van vrijgekomen stoffen op het bovenliggende mantelgesteente. Ook ontstaat niet iedere vulkaan zo: andere liggen bij uiteengaande platen of boven hotspots.