Een instortingscaldera ontstaat als magma uit een ondergrondse opslagzone wegstroomt en het bovenliggende gesteente inzakt of instort. Er blijft een vaak brede laagte achter. De instorting is het beslissende proces, niet alleen het wegblazen van een bergtop.
Magma kan ontsnappen bij een grote explosieve uitbarsting, maar ook als lava wegvloeien of zijwaarts andere gebieden binnendringen. Caldera's zijn daarom niet uitsluitend verbonden met enorme explosies. Ze komen ook voor op schildvulkanen.
Een caldera kan later veranderen: nieuwe lava kan delen van de laagte opvullen, verdere instortingen kunnen haar vergroten en water kan zich erin verzamelen. Een meer is echter geen voorwaarde voor een caldera. Het bewijst op zichzelf ook niet dat een laagte een vulkanische oorsprong heeft.