Voltaire’in Candide eserinin sonunda, bitmek bilmeyen felsefi açıklamaların karşısına hangi pratik uğraş çıkarılır?
Sonunda, kendi bahçemizi ekip biçme çağrısı yer alır. Şiddet, acı ve boşa çıkan vaatlerle karşılaşan Candide, başkalarıyla birlikte yapılan somut bir işe yönelir. Son bölümde küçük topluluk, farklı uğraşlarla geçimini sağlar. Ünlü bahçe ifadesi, olup biten her şeyi yalnızca haklı göstermenin karşısına pratik bir vurgu koyar. İfadenin tam felsefi kapsamı tartışmalıdır: İnsanların özel yaşamları dışındaki her türlü sorumluluktan vazgeçmesi gerektiği anlamına gelmek zorunda değildir. Anlatıda kesin olarak görülen, bitmek bilmeyen açıklamalarla yararlı uğraş arasındaki karşıtlıktır. Yeni bir yolculuk ya da saraya dönüş, sondaki eylem ufkunu oluşturmaz. Yanıt görseli bahçe işini edebi bir canlandırma olarak gösterir; belirli bir kitap baskısındaki resmi yeniden üretmez.


