Voltaire’e sıkça atfedilen, ifade özgürlüğünü ölümüne savunmaya ilişkin sözün gerçek kaynağı nedir?
Bilinen ifade Evelyn Beatrice Hall’a aittir. Hall, 1906 tarihli The Friends of Voltaire’de, başka bir yazara yönelik baskı bağlamında Voltaire’in tutumunu bu sözle özetledi. Hemen ardından bunun belgelenmiş birebir söz değil, onun tutumu olduğunu belirtti. Düşünceyi başka sözcüklerle anlatırsak, bir görüşün içeriğine karşı çıkılsa bile diğer kişinin konuşma hakkı savunulmalıdır. Sözün Voltaire’in adıyla yaygınlaşması, onu gerçek bir mektup cümlesine veya Candide’den belgeli bir diyaloğa dönüştürmez. Özellikle alıntılarda kaynak, tam sözcükler ve sonraki özet birbirinden ayrılmalıdır. Bu inceleme ifade özgürlüğünün önemini azaltmaz; belirli cümlenin yazarlığını düzeltir. Yanıt görseli, Hall’u 1906 dolaylarında yazan bir kadın olarak serbestçe betimler; Voltaire’in bu sözleri bizzat söylediği bir sahne değildir.


